Mijn audioset heb ik niet samengesteld om popmuziek af te spelen, al klinken mooie opnamen dynamisch en spannend. Maar een subwoofer of surround-systeen heb ik niet en mijn speakers hebben geen bass-reflexpoort. Een zeldzaamheid tegenwoordig, dat er in principe energie verloren gaat die ergens gecompenseerd moet worden.
Toch heb ik bewust gekozen voor een gesloten kast. Het leek mij dat een gesloten speaker minder ruimte vraagt bij de opstelling en ik vreesde voor een overheersend basgeluid in mijn relatief kleine woonkamer van 20 vierkante meter. Mijn Linn-speakers geven een diep en strak laag en volgens audiosites zou dat komen door de composiet-stenen voeten waarop ze staan. Een overmaat aan bass geven ze niet en de basisklank is open en analytisch. waarbij de akoestiek van de ruimte enige warmte toevoegt.
Slechte opnamen gaan nooit goed klinken
In de loop der jaren is mijn systeem klankmatig steeds verder verbeterd en hoe tegenstrijdig het ook lijkt: des te beter mijn set,des te teleurstellender klinken slechte opnamen. Vlakke opnamen, dat wil zeggen: opnamen zonder dynamiek, krijgen daar niet meer van in een goede setup. Opnamen die onversterkt werden gemaakt, zoals in de jaren twintig, laten vaak weinig dynamiek horen. De opnamen werden gemaakt met apparatuur van hun tijd, dus onze hedendaagse topaudio is daarvoor ‘veel te goed’. In de jaren dertig en veertig ligt dat al heel anders: de muzikaliteit van een instrument is al duidelijk te onderscheiden en de verstaanbaarheid van gezongen teksten neemt enorm toe. In de jaren dertig en veertig zijn prachtige opnamen gemaakt die mij emotioneel raken, al was het maar, omdat ik een prachtige stem hoor.
IJzeren naald
Juist bij onversterkte muziek die in één keer op de plaat moest worden gezet, word ik soms getroffen door de enorme kracht van een stem. En die stemmen worden wel degelijk ondersteund en in hun kracht benadrukt door een echt goede audio, ook al hoor je de ruis van een 78-toerenplaat en een ijzeren naald er dwars doorheen. Ik noem blueszangeres Memphis Minnie die haar bloeitijd midden jaren dertig beleefde, maar er zijn zoveel krachtige stemmen.
Bohemian Rhapsody
Slechte opnamen, of slechte mixing en mastering zijn van alle tijden. Dieptepunt is naar mijn mening de eeuwige nummer “1” in de Top 2000. Technici waren destijds blijkbaar nog nauwelijks in staat de koorstemmen afzonderlijk op te nemen en weer goed samen te voegen. Dit werd bevestigd door een deskundige op het gebied van plaatopnamen. Uit een docu over Paul Simon, meen ik te hebben begrepen hoe dat kon. Technici probeerden alle nieuwigheden uit: rijp of groen, en ze kwamen ook op de plaat terecht.
Riders on the Storm
In de klassieke-muziekwereld zal dit veel minder gebeurd zijn. Sowieso dat met akoestische muziek veel minder te marchanderen valt. Gek genoeg kan ik me ook uit de jazz-muziek niet een voorbeeld als Queen’s Bohemian Rhapsody herinneren. Het nummer is uit 1975 en pas de laatste jaren viel me op dat het nergens naar klinkt, ook de remasterd-versies niet. Uit 1971 is ‘Riders on the Storm’ van The Doors: prachtig, dynamisch en gedetailleerd opgenomen. Ze konden het dus wel.
The Beatles
De remastered versies van The Beatles klinken ook prachtig. Waarschijnlijk zijn daarbij de originele tapes gebruikt. De zang is meer naar voren geplaatst, zodat het midden prominenter aanwezig is. Het enige wat hetzelfde is gebleven en aan een opname uit de jaren zestig herinnert, is het opvallend in links-rechts gescheiden stereobeeld. Mooi opnemen kon men in de jaren vijftig al, herinner ik me van een opname van Maria Callas. Voor artiesten zoals zij was geen brug te ver natuurlijk. Alleen zong zij nog niet in stereo.
Liefdeloos heruitgeven
De introductie van de cd en het liefdeloos heruitbrengen van plaatopnamen op cd om er nog een keer aan te kunnen verdienen, hebben naar mijn idee, de kwaliteit van popopnamen de nekslag gegeven. Ik denk ook dat elektronische muziek en computergegenereerde muziek per definitie minder dynamisch klinken dan instrumentele muziek die gespeeld wordt door ‘echte’ mensen. Maar wie weet kan iemand mij de uitzondering laten horen die de regel bevestigt.
Johan Cruijff
Mijn ervaringen worden overigens nooit bevestigd door mensen om mij heen. Als ik met hen naar Captain Beefheart of Frank Zappa luister, word ik onmiddellijk getroffen door de volstrekt vlakke opname, maar realiseer me dan dat zij dat thuis op de usb-platenspeler of het bluetooth-boxje helemaal niet horen. Ik vind het gek dat een muzikant als Zappa of één van zijn technici het ook niet hoorde. Naar mijn gehoor zijn er vele voorbeelden van popopnamen die nergens naar klinken, vooral uit de jaren tachtig: The Police, U2, Bap, Simple Minds. In het geval van artiesten die niet kunnen zingen, hebben slechte opnamen misschien wel een meerwaarde, ‘Elk nadeel, heb z’n voordeel’, of omgekeerd, zei ons nationaal orakel al eens. Waarom dit kant nog wal raakt, laat ik over aan degene die houdt van piekeren in bed over het oplossen van de wereldproblematiek. Heb ik ook lang gedaan en het levert verbluffende inzichten op. Bijvoorbeeld: als je een gebeurtenis alleen herdenkt als de gedenkdag valt op dezelfde dag van de maand en dag van de week waarop de originele gebeurtenis plaatsvond; hoe vaak herdenk je dan?
Uitvindingen
Ik heb dat ooit uit het hoofd uitgerekend en gedenk sindsdien de dood van mijn beste vriend drie keer per 22 jaar. Scheelt een boel zelfopgelegd verdriet. Al piekerend heb ik in de loop der jaren talloze ‘uitvindingen gedaan’, waarbij ik in de meeste gevallen alleen zelf iets heb. De tiewrap en paperclip zijn helaas al uitgevonden. Cruijff was tenminste nog topvoetballer; zelfs dat ben ik niet.
Radio-signaal
Het computertijdperk bracht veel nieuws, zoals ‘Dance’ en recent AI-gegenereerde muziek, maar ook alle denkbare radiozenders ter wereld. Midden jaren tachtig nam ik geregeld live-concerten op van de fm-radio: internetradio bestond nog niet . Ik weet nog dat er wel een tv-kabel was doorgetrokken naar mijn studentenkamer, maar een radio-kabel niet.
Bovenaan de trap de kabel alsnog splitsen, had waarschijnlijk gewerkt, maar is nooit in me opgekomen. Daardoor was ik afhankelijk van een antennedraadje.
Geen ruimtelijkheid
Duitse radiozenders waren alleen genietbaar als ik de radiotuner op ‘mono’ zette, anders ruiste hij te veel. Wat jammer nu van dat éne concert van het Bluesfestival Bonn dat ik nog steeds heb en graag beluister. Destijds opgenomen met een bandrecorder op hoge snelheid, waardoor de originele bandopname nog steeds prima is en sinds lang gedigitaliseerd. Maar helaas voor altijd mono, dus zonder ruimtelijkheid in de weergave. Tenminste dat dacht ik.
Audacity
Toch een keertje gegoogeld. Het gratis audiobewerkingsprogramma: Audacity zette het mono-signaal om in een spannend en zeer aanvaardbaar soort stereo, waardoor ook de verstaanbaarheid van de ouwemannen-blueszang opvallend vooruit ging. Hetzelfde natuurlijk ook geprobeerd met een originele mono-opname uit de jaren dertig, maar helaas: dat werkte niet. Mono bleef mono. Blijkbaar zat er ‘onder water’ bij het monogeschakelde bluesconcert nog steeds een soort baseline in stereo, waardoor Audacity wist wat hij ermee moest doen. Een grote verrassing, waarvan ik nog steeds af en toe geniet.
